یرقان که به عنوان زردی پوست و چشمها شناخته میشود یک علامت بالینی است که به دلیل افزایش سطح بیلیروبین در خون ایجاد میشود. این وضعیت میتواند ناشی از مشکلات کبدی، اختلالات صفراوی یا تخریب بیش از حد گلبولهای قرمز خون باشد و به عنوان نشانهای از وجود یک بیماری زمینهای جدی در نظر گرفته میشود.
یرقان میتواند در هر سنی رخ دهد و علائم accompanying آن شامل خستگی، تغییر رنگ ادرار و مدفوع، و درد شکمی است. در این مجله از فان جی به بررسی علل مختلف یرقان، روشهای تشخیص و درمان آن خواهیم پرداخت و اهمیت شناسایی زودهنگام این علامت را در پیشگیری از عوارض جدیتر مورد بحث قرار خواهیم داد، پس با ما همراه شوید.
تعریف زردی یا یرقان
زردی که به آن یرقان نیز گفته میشود یکی از اختلالات کبدی است که به دلیل افزایش سطح بیلیروبین در خون رخ میدهد و منجر به زرد شدن پوست، سفیدی چشمها و غشاهای مخاطی میشود. بیلیروبین یک رنگدانه صفراوی زرد مایل به نارنجی است که از تجزیه گلبولهای قرمز خون به وجود میآید و از طریق صفرا از کبد خارج میشود.
شدت زردی به میزان بیلیروبین بستگی دارد؛ به طوری که در مقادیر متوسط، رنگ زرد ایجاد میشود و با افزایش سطح بیلیروبین، رنگ به قهوهای متمایل میشود. این بیماری میتواند در هر سنی بروز کند، اما در بزرگسالان معمولاً نشاندهنده مشکلات کبدی یا صفراوی است.
انواع یرقان
یرقان انسدادی (Obstructive Jaundice)
این نوع یرقان ناشی از انسداد در مجاری صفراوی است که مانع از رسیدن بیلیروبین به روده میشود. در نتیجه، بیلیروبین به کبد و جریان خون بازمیگردد و منجر به زردی میشود. سنگهای صفراوی، تومورها و کلستاز بارداری از علل شایع این نوع یرقان هستند. این وضعیت میتواند به مشکلات جدی کبدی منجر شود و نیاز به درمان فوری دارد.
یرقان کبدی (Hepatocellular Jaundice)
این نوع یرقان به اختلالات کبدی مربوط میشود و ناشی از هپاتیت، آسیب کبدی یا سیروز است. در این حالت کبد نمیتواند بهدرستی بیلیروبین را تجزیه کند و این ماده در کبد تجمع مییابد. این نوع زردی به دلیل مصرف الکل یا عفونتهای ویروسی ایجاد میشود و نیاز به مراقبتهای پزشکی دارد.
یرقان همولیتیک (Hemolytic Jaundice)
زردی همولیتیک ناشی از تخریب سریع گلبولهای قرمز خون است که باعث افزایش سطح بیلیروبین میشود. این نوع یرقان به دلیل کمخونی همولیتیک ایجاد میشود که در آن مغز استخوان نمیتواند بهسرعت گلبولهای قرمز جدید تولید کند. افزایش بیلیروبین در خون نشانهای از مشکلات جدی مانند بیماری کبدی یا کمخونی است.
یرقان ناشی از دارو
برخی داروها میتوانند به کبد آسیب برسانند و منجر به تولید متابولیتهای خطرناک شوند. این وضعیت میتواند باعث ایجاد یرقان شود. داروهایی مانند آریترومایسین و استامینوفن میتوانند عملکرد کبد را مختل کنند و زمینهساز یرقان ناشی از دارو شوند. این نوع زردی نیاز به بررسی و تغییر داروهای مصرفی دارد.
نشانههای یرقان
در برخی موارد، این بیماری ممکن است بدون هیچ علامتی ظاهر شود و بهطور ناگهانی بروز کند. سرعت پیشرفت بیماری و عوامل زمینهای میتوانند بر شدت علائم تأثیر بگذارند. یرقان کوتاهمدت ناشی از عفونت است و میتواند علائم زیر را ایجاد کند:
- تب و لرز
- درد در ناحیه شکم
- علائم شبیه آنفولانزا
- تغییر رنگ پوست
- ادرار تیره و مدفوع روشن یا خاکستری
- درد در قسمت فوقانی راست شکم
- اسهال
- خونریزی یا کبودی آسان
- خارش پوست
- بیاشتهایی
- احساس خستگی یا بیحالی
- کاهش وزن ناخواسته
- زرد شدن پوست و سفیدی چشمها
تشخیص بیماری یرقان
زمانی که علائم زردی مشاهده میشود، مراجعه به پزشک ضروری است، زیرا این وضعیت میتواند ناشی از علل مختلفی باشد و تشخیص صحیح آن اهمیت زیادی دارد. پزشک ابتدا معاینات بالینی انجام میدهد و سپس آزمایشهای خونی متعددی را تجویز میکند. این آزمایشها به تعیین نوع بیلیروبین (کونژوگه یا غیرکونژوگه) و بررسی عملکرد کبد کمک میکنند.
همچنین، وجود ویروسها و نشانههای عفونت در کبد نیز مورد بررسی قرار میگیرد. آزمایش ادرار نیز برای ارزیابی تغییرات شیمیایی در خون انجام میشود. سونوگرافی کبد و مجاری صفراوی میتواند به شناسایی انسداد کمک کند و در صورت نیاز MRI و نمونهبرداری کبدی نیز انجام میشود تا علت دقیق زردی مشخص گردد.